Ga naar de inhoud 
Je bent onderweg. Dat weet je. Maar waar je precies bent, is moeilijker te zeggen. Het oude werkt niet meer zoals het deed. Het nieuwe is er nog niet, of nog niet stevig genoeg om op te staan. Mensen doen mee, maar halfslachtig. Of ze gaan mee in woorden en niet in gedrag. Of ze zeggen niets meer, wat op zichzelf al iets zegt.
Dit is niet het begin van een verandering, en ook niet het einde. Het is het midden. In veranderkunde wordt deze fase vaak het ondertussen genoemd: een periode van rommeligheid en onduidelijkheid, maar ook van ruimte om te experimenteren en te leren.
Het verhaal dat veel organisaties vertellen over verandering, is er een van momenten: het besluit, de lancering, de implementatie, de borging. Alsof verandering een reis is met herkenbare stations.
Maar wie er middenin staat weet dat het anders gaat. Verandering voltrekt zich niet op die momenten. Het gebeurt in de dagen ertussen. In de vergadering waar iemand terugvalt in de oude manier van werken. In het gesprek dat niet gevoerd wordt. In de stilte als je vraagt hoe het gaat met de nieuwe werkwijze.
De X-curve maakt zichtbaar wat dan speelt: afbouw en opbouw lopen gelijktijdig. Het oude wordt losgelaten terwijl het nieuwe wordt opgebouwd. En precies in dat kruispunt is de spanning het grootst, omdat het systeem twee werkelijkheden tegelijk draagt.
Als een team terugvalt in oude patronen, wordt dat snel geduid als weerstand. Als iemand die niet wil. Maar terugvallen vertelt iets anders. Het zegt dat het nieuwe nog niet genoeg bedding heeft, dat de veiligheid om anders te werken er nog niet echt is, dat verlies nog niet erkend is, of dat het tempo hoger ligt dan wat mensen kunnen bijhouden.
Terugval lijkt op sabotage. Maar dat is het niet. Het is wat systemen doen als het nieuwe nog niet verankerd is. Wie dat begrijpt, hoeft terugval niet te corrigeren. Die kan er nieuwsgierig op zijn: wat vertelt dit ons over wat er nog nodig is?
Leiderschap in het ondertussen vraagt minder van sturen naar een eindpunt, en meer van richting houden terwijl het schuurt. Dat betekent concreet: benoemen dat het spannend is, ook als je zelf niet weet hoe het afloopt. Duidelijk zijn over wat je loslaat, ook als dat ongemakkelijk is. Ruimte laten voor experimenten zonder meteen resultaat te eisen. En het verdragen van de onzekerheid zonder die te vullen met meer structuur.
Verandering beklijft niet door het oude weg te duwen. Ze beklijft als het nieuwe veilig genoeg wordt om te blijven. Als mensen mogen struikelen zonder meteen afgerekend te worden, als er ruimte is om iets een tweede of derde keer te proberen. Pas dan verschuift het vertrouwen langzaam van het oude naar het nieuwe.
De gesprekken die in het ondertussen worden gevoerd, de patronen die zichtbaar worden, de spanningen die op tafel komen: daar zit het eigenlijke werk. Elk gesprek dat wordt gevoerd, elk patroon dat wordt benoemd, brengt de organisatie een stap dichter bij het nieuwe. Wie deze momenten overslaat, houdt een verandering over die op papier is afgerond, maar in de praktijk nooit heeft plaatsgevonden.
Je hoeft het ondertussen niet op te lossen. Alleen te zien, te dragen en te begeleiden.
Lees ook: waarom de dip er sowieso bijhoort in datzelfde middenstuk van een verandering, wat loslaten van het oude daarin precies betekent, en waarom terugval vaak geen weerstand is, maar een teken dat het nieuwe nog niet stevig genoeg staat.
Wil je hier verder over doordenken? In onze masterclass Duurzaam Veranderen werken we drie dagen lang aan precies dit soort vraagstukken, aan de hand van je eigen casuïstiek. Wil je liever eerst zelf verder lezen? Blijven Kijken is het boek dat met je meegaat door de hele boog van een verandering, van start tot afronding.
Zit je middenin dat tussenin en wil je er met iemand doorheen denken? Ruggespraak is een kort, betaald moment van 45 minuten waarin we direct meedenken over jouw vraagstuk.
Optimized by Seraphinite Accelerator