Je bent nooit neutraal in een verandering. Ook niet als je dat probeert te zijn. Elke keer dat je een vergadering binnenloopt, een gesprek voert, een besluit uitstelt of juist doorhakt, laat je een spoor achter. Niet alleen in wat je doet, maar in hoe je er bent. Hoe dichtbij je staat, hoeveel ruimte je laat, wat je benoemt en wat je laat liggen. Dat spoor merkt niemand meteen op, maar het stapelt zich op, en vormt uiteindelijk het patroon waarin het hele systeem zich beweegt. Dat is de kern van het vak.
Wie van bovenaf kijkt, ziet patronen maar mist de textuur. Wie te dicht op het systeem zit, voelt de spanning maar verliest het overzicht. Wie al lang bij een organisatie betrokken is, kent de geschiedenis maar draagt ook de aannames die daarbij horen.
Je positie bepaalt niet alleen wat je ziet. Het bepaalt ook wat je mist. Dat los je niet op door harder te kijken. Het is een gegeven dat je bewust kunt maken. Wie weet waar hij staat, begrijpt ook waarom hij bepaalde dingen wél ziet en andere niet. En dat inzicht is waardevolle informatie: het laat zien waar je eigen aandacht al naartoe trekt, en dus ook waar je bewust ergens anders moet kijken.”
Lees ook: waarom betekenisgeving nooit neutraal is, dezelfde gedachte toegepast op hoe je zelf naar een situatie kijkt.
In onze begeleiding werken we met het idee dat de veranderaar zelf een instrument is, naast de methode die je toepast en de interventie die je inzet: je aanwezigheid, je vragen, je manier van bewegen in een systeem doen minstens zoveel.
Dat klinkt abstract, maar het is heel concreet. Een veranderaar die versnelt als het stokt, brengt een andere beweging in een systeem dan iemand die op zulke momenten juist vertraagt. Iemand die ordent als het rommelig wordt, creëert een ander klimaat dan iemand die de rommeligheid laat bestaan. Iemand die dichtbij komt als het spannend wordt, doet iets anders met eigenaarschap dan iemand die afstand neemt.
Dit zijn geen persoonlijkheidskenmerken. Het zijn bewegingen die je inzet, vaak zonder dat je het doorhebt.
Het gaat erom wat je manier van aanwezig zijn doet met het systeem om je heen. Vergroot het de ruimte voor anderen om te spreken, of sluit het die ruimte juist? Versterkt het het eigenaarschap van het team, of trekt het dat ongemerkt naar jou toe? Maakt het zichtbaar wat er speelt, of dekt het juist toe?
Die vragen zijn soms ongemakkelijk. Ze vragen om eerlijkheid over je eigen blinde vlekken. Maar ze zijn ook bevrijdend, want ze verplaatsen de aandacht van wat er met de ander aan de hand is naar wat jij bijdraagt aan wat er gebeurt. En dat laatste heb je wel in de hand.
Bewust zijn van je positie begint niet met een analyse. Het begint met waarnemen. Wat merk ik op in dit systeem? Wat merk ik op in mezelf? Op welke momenten verander ik van plek, letterlijk of figuurlijk, en wat doet dat?
Wie zichzelf serieus neemt als instrument, kijkt eerst. Bewust, voor je beweegt. En stilstaan om eerst te kijken is vaak moeilijker dan het lijkt: alles in een organisatie duwt je richting actie. Dus het vergt stevig staan, ook als de druk om te bewegen groot is.
In de masterclass Duurzaam Veranderen werken we aan jezelf als instrument: hoe je aanwezigheid het systeem beïnvloedt, en wat dat van je vraagt. Wil je liever eerst zelf verder lezen? Blijven Kijken is het boek dat met je meegaat door de hele boog van een verandering, van start tot afronding.